Po zakończeniu prac parlamentarnych nad nowelizacją ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie jednostki samorządu terytorialnego oraz organizacje pozarządowe przygotowują się do wdrożenia największych od wielu lat zmian dotyczących udzielania, rozliczania oraz kontroli dotacji na realizację zadań publicznych. Większość nowych regulacji zacznie obowiązywać od 1 września 2026 r., natomiast część rozwiązań będzie stosowana od początku 2027 roku. Zmiany nie ograniczają się wyłącznie do procedury konkursowej. Obejmują również sposób oceny ofert, zasady dokumentowania wkładu własnego, rozliczania rezultatów, prowadzenia kontroli oraz dochodzenia zwrotu środków publicznych.

Przebieg prac – Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz ustawy o grach hazardowych

Dotychczasowe przepisy przez wiele lat tworzyły stosunkowo stabilny model współpracy jednostek samorządu terytorialnego z organizacjami pozarządowymi. Nowelizacja wprowadza jednak rozwiązania, które w wielu obszarach zmieniają dotychczasowe podejście zarówno po stronie administracji publicznej, jak i samych organizacji. Szczególnego znaczenia nabierają nowe zasady dotyczące wkładu własnego, większy nacisk na ocenę jakości realizacji zadania publicznego oraz rozliczanie osiągniętych rezultatów zamiast koncentrowania się wyłącznie na wydatkowaniu środków finansowych. Oznacza to konieczność aktualizacji procedur obowiązujących w urzędach oraz dostosowania dokumentacji konkursowej do nowych regulacji.

Jednym z najważniejszych zagadnień praktycznych będą przepisy przejściowe. W wielu jednostkach samorządu terytorialnego jeszcze przed wejściem w życie nowelizacji zostaną ogłoszone konkursy ofert, których realizacja i rozliczenie przypadnie już na okres obowiązywania nowych przepisów. Pojawi się zatem konieczność prawidłowego ustalenia, które postępowania należy prowadzić według dotychczasowych zasad, a w jakim zakresie zastosowanie znajdą nowe regulacje. Problemy mogą dotyczyć również umów zawartych przed zmianą ustawy oraz kontroli prowadzonych już po wejściu w życie nowelizacji.

Jednym z najistotniejszych elementów reformy jest zmiana podejścia do wkładu własnego organizacji pozarządowych. Ustawodawca odchodzi od dotychczasowego schematu, w którym dominujące znaczenie miał wkład finansowy. Większą rolę odgrywać będą również środki osobowe oraz rzeczowe pozostające w dyspozycji organizacji. Nowelizacja przewiduje również możliwość zastępowania określonych form wkładu innymi, o ile będzie to zgodne z przepisami i warunkami konkursu. Zmiany te wpłyną bezpośrednio na sposób przygotowywania ofert, pracę komisji konkursowych oraz ocenę spełnienia kryteriów ustawowych.

Istotnym kierunkiem reformy jest również odejście od formalnego rozliczania dotacji wyłącznie przez pryzmat poniesionych wydatków. Coraz większego znaczenia nabierać będą osiągnięte rezultaty, ich jakość oraz trwałość efektów realizowanego zadania publicznego. W praktyce oznacza to konieczność właściwego określania mierników już na etapie przygotowania oferty, a następnie rzetelnego dokumentowania ich osiągnięcia w sprawozdaniach końcowych. Zmiany te będą miały wpływ zarówno na organizacje pozarządowe, jak i pracowników JST odpowiedzialnych za ocenę wykonania umowy.

Nowelizacja wprowadza także nowe rozwiązania dotyczące kontroli organizacji pożytku publicznego oraz procedur związanych z dochodzeniem zwrotu dotacji. Doprecyzowane zostaną zasady dokumentowania czynności kontrolnych, procedura odwoławcza od ustaleń kontroli, a także sposób prowadzenia postępowań wszczętych jeszcze przed wejściem w życie nowych regulacji. Jednocześnie zmiany pozostają ściśle powiązane z przepisami ustawy o finansach publicznych dotyczącymi zwrotu dotacji jako niepodatkowej należności budżetowej o charakterze publicznoprawnym.

Zmiany wynikające z nowelizacji nie dotyczą wyłącznie pracowników odpowiedzialnych za współpracę z organizacjami pozarządowymi. W praktyce do wdrożenia nowych regulacji powinny przygotować się również wydziały finansowe, skarbnicy, osoby prowadzące kontrole, komisje konkursowe oraz pracownicy odpowiedzialni za rozliczanie dotacji i sporządzanie dokumentacji. Konieczna będzie aktualizacja procedur wewnętrznych, wzorów dokumentów, zasad oceny ofert oraz przygotowanie kadry do stosowania nowych przepisów już podczas pierwszych konkursów organizowanych po wejściu w życie ustawy.

W odpowiedzi na przygotowywane zmiany Kancelaria Prawna Egitim przygotowała specjalistyczne szkolenie poświęcone nowelizacji ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Program obejmuje praktyczne aspekty stosowania nowych przepisów, w tym organizację konkursów ofert, nowe zasady oceny ofert, wkład własny organizacji, rozliczanie rezultatów, kontrolę dotacji, przepisy przejściowe oraz wpływ reformy na gospodarkę finansową jednostek samorządu terytorialnego.

Szczegółowy opis szkolenia oraz harmonogram dostępne tutaj »

Szkolenie skierowane jest do pracowników JST, skarbników, członków komisji konkursowych oraz przedstawicieli organizacji pozarządowych odpowiedzialnych za przygotowanie i realizację zadań publicznych