Parlament zakończył prace nad obszerną nowelizacją ustawy o podatku od towarów i usług. W dniu 4 września 2026 r. Sejm rozpatrzył poprawki Senatu do ustawy uchwalonej pierwotnie 17 lipca 2026 r.

Po zakończeniu prac parlamentarnych ustawa nosi formalnie datę 4 września 2026 r. i została skierowana do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Na dzień publikacji niniejszego artykułu nie została jeszcze ogłoszona w Dzienniku Ustaw.

Oznacza to, że ustawa nie jest jeszcze obowiązującym prawem. Można jednak analizować jej ostateczne brzmienie przyjęte przez parlament, w tym zakres zmian oraz przewidziany harmonogram ich wejścia w życie. Poszczególne terminy należy obecnie przedstawiać jako terminy wynikające z uchwalonego tekstu ustawy, z zastrzeżeniem zakończenia procesu ustawodawczego i ogłoszenia ustawy.

Nowelizacja ma szczególne znaczenie również dla jednostek samorządu terytorialnego oraz ich jednostek organizacyjnych. Obejmuje bowiem nie tylko rozwiązania o charakterze deregulacyjnym, lecz także przepisy dotyczące odpowiedzialności nabywcy, mechanizmu podzielonej płatności, rejestracji podatników, rozliczania importu, kas rejestrujących oraz prawa do odliczenia VAT.

Przebieg procesu legislacyjnego – druk sejmowy nr 2677

Jedną z najważniejszych informacji wynikających z ostatecznego tekstu ustawy jest przesunięcie zasadniczego terminu wejścia w życie nowelizacji.

Na wcześniejszych etapach prac legislacyjnych zakładano, że podstawowa część zmian zacznie obowiązywać 1 października 2026 r. Ostatecznie ustawodawca zdecydował o przesunięciu zasadniczego terminu na **1 stycznia 2027 r.**

Nowelizacja nie wejdzie jednak w życie jednocześnie w całym zakresie. Zgodnie z uchwalonym tekstem przewidziano następujące terminy:

• 1 grudnia 2026 r. – dla regulacji dotyczącej ustalania właściwej stawki VAT dla różnicy w wartości kaucji w systemie kaucyjnym;
• 1 stycznia 2027 r. – jako zasadniczy termin wejścia w życie ustawy;
• 1 lipca 2027 r. – dla wybranych zmian dotyczących kas rejestrujących;
• 1 stycznia 2028 r. – dla kolejnej części regulacji odnoszących się do kas rejestrujących i przepisów wykonawczych;
• 1 lipca 2028 r. – dla rozwiązań związanych z elektroniczną odprawą w systemie TAX FREE.

Taki harmonogram wynika z przepisu końcowego ustawy. senat.gov.pl

Z perspektywy JST oznacza to konieczność przyporządkowania poszczególnych zmian do właściwych dat. Nie należy traktować nowelizacji jako jednego pakietu, który zacznie obowiązywać w całości od początku 2027 r.

Nowelizacja wprowadza kilka rozwiązań służących ograniczeniu obowiązków formalnych podatników.

Zmianie ulegną między innymi zasady rozliczenia podatku wynikającego ze spisu z natury. Podatnik nie będzie składał odrębnej informacji o dokonanym spisie. Kwota podatku należnego będzie wykazywana bezpośrednio w deklaracji podatkowej składanej za okres obejmujący dzień rozwiązania spółki, zaprzestania wykonywania czynności opodatkowanych albo wystąpienia innego zdarzenia wskazanego w ustawie.

Nowelizacja przewiduje także rezygnację z wykazywania w określonych przypadkach podstawy opodatkowania w ewidencji JPK_VAT przy nabyciu od podatników spoza terytorium Polski towarów lub usług korzystających ze zwolnienia z VAT.

Zmieniają się również obowiązki związane z wewnątrzwspólnotowym nabyciem środków transportu. Ustawodawca odchodzi od obowiązku zapłaty VAT w terminie 14 dni w dotychczasowych przypadkach, wprowadzając jednocześnie obowiązek przekazania organowi podatkowemu informacji o nabywanym środku transportu wraz z kopią faktury.

Dla JST zmiany te mogą mieć znaczenie w szczególności przy zakupach pojazdów, sprzętu specjalistycznego oraz innych środków transportu nabywanych od kontrahentów z państw Unii Europejskiej.

Jedną z najistotniejszych zmian jest modyfikacja art. 105a ustawy o VAT, regulującego odpowiedzialność solidarną nabywcy za zaległości podatkowe sprzedawcy.

Po zmianach odpowiedzialność ta będzie mogła dotyczyć nie tylko nabycia towarów, ale również określonych usług wskazanych w nowym załączniku do ustawy. W katalogu znalazły się między innymi wybrane usługi informatyczne, księgowe, doradcze, reklamowe, badania rynku, usługi związane z zatrudnieniem oraz administracyjną obsługą biura. ([senat.gov.pl](https://www.senat.gov.pl/download/gfx/senat/pl/senatdruki/14596/druk/787.pdf))

Odpowiedzialność nie będzie powstawała automatycznie wskutek samego nabycia usługi. Znaczenie będą miały okoliczności transakcji oraz to, czy nabywca wiedział albo miał uzasadnione podstawy, aby przypuszczać, że podatek należny od danej transakcji nie zostanie wpłacony przez sprzedawcę.

Ustawa przewiduje jednocześnie przesłanki wyłączające odpowiedzialność. Szczególne znaczenie będzie miała zapłata z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności. W odniesieniu do usług przewidziano również rozwiązania uwzględniające wartość pojedynczej faktury oraz łączną miesięczną wartość usług nabywanych od jednego usługodawcy.

Dla JST oznacza to potrzebę ponownego przeanalizowania procedur dotyczących kontroli faktur, weryfikacji kontrahentów i sposobu realizowania płatności. Dotyczy to zwłaszcza regularnie nabywanych usług informatycznych, doradczych, księgowych, reklamowych oraz usług wspierających bieżące funkcjonowanie urzędu.

Nowelizacja porządkuje również katalog towarów i usług objętych obowiązkowym mechanizmem podzielonej płatności.

Zmiany obejmują dostosowanie załącznika nr 15 do ustawy o VAT, w tym posługiwanie się klasyfikacją Nomenklatury scalonej CN w odniesieniu do towarów oraz klasyfikacją PKWiU w odniesieniu do usług. Ustawa zawiera także przepisy przejściowe dotyczące transakcji dokonanych przed 1 stycznia 2027 r., jeżeli faktura zostanie wystawiona już po tej dacie, oraz transakcji dokonanych po 31 grudnia 2026 r., udokumentowanych fakturą wystawioną wcześniej.

Dla jednostek samorządowych szczególnego znaczenia nabierze zatem prawidłowe ustalenie, czy zakup jest objęty obowiązkowym MPP, oraz prawidłowe zakwalifikowanie nabywanego towaru lub usługi.

Błędna klasyfikacja może wpływać nie tylko na sposób zapłaty faktury, ale również na ocenę ewentualnej odpowiedzialności nabywcy za zaległości podatkowe kontrahenta.

Ustawa przewiduje wprowadzenie do polskiego systemu podatkowego instytucji składu VAT oraz procedury składu VAT.

Skład VAT będzie mógł być prowadzony na podstawie zezwolenia wydawanego przez naczelnika urzędu skarbowego. Procedura ma obejmować wybrane towary wskazane w przepisach wykonawczych spośród towarów określonych w załączniku do ustawy.

W określonych warunkach do dostawy towarów wprowadzanych do składu VAT, wewnątrzwspólnotowego nabycia takich towarów, dalszego obrotu nimi bez wyprowadzania ze składu oraz usług bezpośrednio związanych z tymi towarami będzie mogła zostać zastosowana stawka VAT w wysokości 0%.

Skorzystanie z procedury będzie wymagało uzyskania zezwolenia, prowadzenia szczegółowej ewidencji, wystawiania dokumentów potwierdzających wprowadzenie towarów do składu oraz przekazywania organom podatkowym wymaganych informacji i deklaracji. ([senat.gov.pl](https://www.senat.gov.pl/download/gfx/senat/pl/senatdruki/14596/druk/787.pdf))

Ze względu na przedmiot działalności rozwiązanie to nie będzie miało jednakowego znaczenia dla wszystkich JST. Może być natomiast istotne dla samorządowych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą albo uczestniczących w bardziej złożonych transakcjach towarowych.

Nowelizacja modyfikuje również przepisy odnoszące się do rozliczania importu towarów.

Zmiany obejmują między innymi zasady dokonywania zgłoszeń uzupełniających, rozliczania podatku przez przedstawiciela pośredniego oraz naliczania odsetek w przypadkach, gdy powstanie lub zwiększenie długu celnego nie było następstwem działania podatnika.

Doprecyzowane zostanie także stosowanie stawki 0% VAT do usług bezpośrednio związanych z importem towarów. Warunkiem zastosowania stawki 0% będzie uwzględnienie wartości tych usług w podstawie opodatkowania importu zgodnie z przepisami ustawy.

Dla JST problematyka ta może mieć znaczenie przy inwestycjach obejmujących zakup urządzeń, instalacji lub innych składników majątku sprowadzanych spoza Unii Europejskiej.

Ustawa doprecyzowuje moment powstania obowiązku podatkowego w przypadku świadczenia usług z nakazu organu władzy publicznej, podmiotu działającego w jego imieniu albo z mocy prawa, jeżeli świadczenie jest wykonywane w zamian za odszkodowanie.

Jest to zagadnienie istotne dla JST między innymi w sprawach dotyczących nieruchomości, wywłaszczeń, przejęcia składników majątkowych oraz innych czynności realizowanych na podstawie decyzji administracyjnych albo bezpośrednio z mocy prawa.

Każdorazowo konieczne będzie jednak ustalenie, czy otrzymywane odszkodowanie rzeczywiście stanowi wynagrodzenie za odpłatną dostawę towarów lub świadczenie usług. Samo posłużenie się przez ustawodawcę albo organ określeniem „odszkodowanie” nie przesądza jeszcze o opodatkowaniu VAT.

Nowelizacja uwzględnia również wnioski wynikające z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Zmianie ulegnie przepis dotyczący faktur potwierdzających czynności dokonane w warunkach nadużycia prawa. Ograniczenie prawa do odliczenia ma dotyczyć tej części faktury, która odnosi się do czynności stanowiącej nadużycie prawa.

W praktyce zachowana zostaje konieczność oceny całokształtu okoliczności transakcji. Organ podatkowy nie powinien automatycznie pozbawiać podatnika prawa do odliczenia w zakresie szerszym niż wynikający z zakwestionowanej czynności.

Dla JST ma to znaczenie szczególnie przy złożonych inwestycjach, projektach realizowanych przez kilka jednostek oraz czynnościach wykonywanych jednocześnie w ramach działalności gospodarczej i działalności pozostającej poza zakresem VAT.

Doprecyzowane zostaną zasady korzystania z ulgi na złe długi przez małych podatników rozliczających VAT metodą kasową.

Podatnik będzie mógł dokonać odpowiedniej korekty nie wcześniej niż w rozliczeniu za okres, w którym w odniesieniu do danej czynności powstał obowiązek podatkowy.

Choć jednostki samorządowe stosunkowo rzadziej korzystają z metody kasowej, zmiana może mieć znaczenie dla samorządowych osób prawnych oraz innych podmiotów powiązanych organizacyjnie lub kapitałowo z JST.

Nowelizacja zmienia również zasady rejestracji oraz wykreślania podatników z rejestru VAT.

Rozszerzone zostaną przesłanki odmowy rejestracji i wykreślenia podatnika, między innymi w przypadkach dotyczących niewykonania obowiązku ustanowienia przedstawiciela podatkowego. Jednocześnie przewidziano możliwość przywrócenia rejestracji bez konieczności składania nowego zgłoszenia, jeżeli podatnik w ustawowym terminie wykaże, że ustanowił przedstawiciela.

Uproszczone zostanie także zgłaszanie zakończenia działalności przez podatników wykreślanych z CEIDG albo KRS. W określonych przypadkach dane przekazane z właściwego rejestru będą stanowiły podstawę wykreślenia podatnika z rejestru VAT bez potrzeby składania odrębnego zgłoszenia VAT-Z.

Część regulacji dotyczących kas fiskalnych została objęta wydłużonym okresem dostosowawczym.

Nowelizacja porządkuje zasady zakończenia używania kasy rejestrującej oraz składania wniosku o jej wyrejestrowanie. Niezłożenie wniosku w wymaganym terminie będzie mogło skutkować nałożeniem kary pieniężnej w wysokości 300 zł.

Kolejne przepisy dotyczą między innymi zasad postępowania z kasami po zakończeniu ich używania, obowiązków producentów oraz kas z elektronicznym zapisem kopii. Właśnie dlatego regulacje odnoszące się do kas będą wchodziły w życie etapami – 1 stycznia 2027 r., 1 lipca 2027 r. oraz 1 stycznia 2028 r.

Omawiana ustawa nie stanowi kompleksowej nowelizacji przepisów o Krajowym Systemie e-Faktur. Nie oznacza to jednak, że KSeF można pominąć przy przygotowywaniu JST do zmian w VAT.

W praktyce nowe zasady odpowiedzialności nabywcy, stosowania MPP, odliczania VAT oraz ujmowania transakcji w ewidencji będą funkcjonowały równolegle z obowiązkami dotyczącymi faktur ustrukturyzowanych i plików JPK_V7.

Jednostki powinny zatem analizować łącznie obieg faktur w KSeF, moment otrzymania faktury, kontrolę merytoryczną dokumentu, sposób realizacji płatności i prawidłowe wykazanie transakcji w ewidencji VAT. Trzeba jednak wyraźnie zaznaczyć, że obowiązki te wynikają z kilku odrębnych regulacji, a nie wyłącznie z ustawy z 4 września 2026 r.

Od nowelizacji ustawy o VAT należy odróżnić zmiany dotyczące raportowania schematów podatkowych MDR.

W tym zakresie istotna pozostaje data **1 października 2026 r.** Zmiany wynikają z ustawy z 29 maja 2026 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw, opublikowanej w Dzienniku Ustaw z 2026 r. pod pozycją 846. ([dziennikustaw.gov.pl](https://dziennikustaw.gov.pl/DU/2026/846))

Nowelizacja istotnie ogranicza zakres obowiązków MDR, w szczególności w odniesieniu do schematów krajowych. JST, które przyjęły wewnętrzne procedury MDR, powinny zweryfikować ich aktualność, zakres oraz zasadność dalszego stosowania po wejściu w życie nowych przepisów.

Nie należy jednak łączyć tej zmiany z harmonogramem wejścia w życie ustawy nowelizującej VAT. Są to dwa odrębne procesy legislacyjne i dwie odrębne podstawy prawne.

Przesunięcie zasadniczej części regulacji na 1 stycznia 2027 r. daje jednostkom więcej czasu na przygotowanie. Nie oznacza jednak, że analizę nowych przepisów można odłożyć do końca roku.

W pierwszej kolejności warto zweryfikować procedury kontroli i zatwierdzania faktur, stosowania mechanizmu podzielonej płatności, kwalifikowania zakupów według CN i PKWiU oraz sprawdzania statusu podatkowego kontrahentów.

Analizy wymagają także zasady rozliczania transakcji zagranicznych, importu, nabywania środków transportu, stosowania ulgi na złe długi oraz korzystania z prawa do odliczenia VAT przy inwestycjach.

Osobnego przeglądu wymagają procedury KSeF, JPK_V7, MDR i dotyczące kas rejestrujących. Dla każdej zmiany należy ustalić właściwą podstawę prawną oraz datę jej wejścia w życie.

W związku z zakończeniem prac parlamentarnych Kancelaria Prawna Egitim zaktualizowała program szkolenia dotyczącego rozliczania VAT w jednostkach samorządu terytorialnego.

Podczas szkolenia omówiony zostanie ostateczny tekst ustawy przyjęty przez parlament, harmonogram wejścia w życie poszczególnych regulacji oraz ich znaczenie dla urzędów i jednostek organizacyjnych JST.

Program obejmuje również zagadnienia dotyczące odpowiedzialności solidarnej, mechanizmu podzielonej płatności, prawa do odliczenia VAT, importu, inwestycji, nieruchomości, OZE, KSeF, JPK_V7 oraz zmian w raportowaniu MDR.

Najbliższe szkolenie stacjonarne odbędzie się 28 września 2026 r. we Wrocławiu.

Prowadząca: Irena Siwek – ekspert i praktyk w zakresie podatku VAT w jednostkach sektora finansów publicznych.

To właściwy moment, aby rozpocząć przygotowanie jednostki na podstawie ostatecznego tekstu przyjętego przez parlament. Jednocześnie do czasu podpisania i ogłoszenia ustawy należy monitorować zakończenie procesu ustawodawczego oraz publikację aktu w Dzienniku Ustaw.