Nowelizacja ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie w 2026 roku wprowadziła zmiany ważne dla jednostek samorządu terytorialnego, organizacji pozarządowych (NGO) oraz podmiotów posiadających status organizacji pożytku publicznego (OPP). Od 1 września 2026 r. obowiązuje zasadnicza część nowych przepisów dotyczących m.in. zlecania zadań publicznych, finansowania działalności NGO i kontroli OPP.
Jarosław Kotowski, Partner Kancelarii Prawnej Egitim, omawia nowelizację pożytku publicznego 2026 w dwóch bezpłatnych filmach eksperckich. Materiały dotyczą zmian w ustawie oraz nowych zasad kontroli organizacji pożytku publicznego. Stanowią uzupełnienie artykułów prawnych publikowanych przez Kancelarię i pomagają uporządkować zagadnienia istotne w codziennej praktyce JST i organizacji pozarządowych.
Nowelizacja ustawy o pożytku publicznym 2026 – jakie zmiany obowiązują od 1 września?
Podstawą zmian jest ustawa z dnia 19 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz ustawy o grach hazardowych (Dz.U. z 2026 r. poz. 1040). Jej zasadnicza część weszła w życie 1 września 2026 r., przy czym wybrane przepisy mają późniejsze terminy wejścia w życie.
Nowelizacja ustawy o pożytku publicznym 2026 dotyczy między innymi:
- zlecania zadań publicznych organizacjom pozarządowym – w tym przygotowania ofert i stosowania odpowiednich zasad współpracy z administracją;
- wkładu własnego NGO – zasad uwzględniania wkładu osobowego, rzeczowego i środków finansowych;
- małych grantów – nowych limitów udzielania dotacji w trybie uproszczonym;
- sprawozdawczości i rozliczania dotacji – dokumentowania wykonania zadania publicznego;
- kontroli organizacji pożytku publicznego – dokumentowania ustaleń kontrolnych, zgłaszania zastrzeżeń i formy prowadzenia dokumentacji;
- przepisów przejściowych – rozróżnienia zasad właściwych dla postępowań rozpoczętych przed zmianą przepisów i po jej wejściu w życie.
Dla urzędów gmin, starostw i urzędów marszałkowskich istotne jest ustalenie, które procedury i wzory dokumentów wymagają weryfikacji, a dla organizacji pozarządowych – jakie obowiązki dotyczą ofert, umów, realizacji zadań i sprawozdań.
Jarosław Kotowski – Nowelizacja ustawy o pożytku publicznym 2026
Szczegółowe omówienie zagadnień zawiera także artykuł Reforma dotacji dla organizacji pozarządowych 2026.
Kontrola organizacji pożytku publicznego po nowelizacji 2026 – najważniejsze zasady
Kontrola organizacji pożytku publicznego od 1 września 2026 r. została objęta zmianami ustawowymi i wykonawczymi. Znaczenie ma również rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego z 21 sierpnia 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie przeprowadzania kontroli organizacji pożytku publicznego (Dz.U. z 2026 r. poz. 1124).
Nowe zasady dotyczą między innymi:
- sporządzania projektu wystąpienia pokontrolnego i ostatecznego wystąpienia pokontrolnego;
- możliwości wniesienia przez kontrolowaną OPP umotywowanych zastrzeżeń w terminie 14 dni;
- określania nieprawidłowości, ich przyczyn i skutków oraz terminów ich usunięcia;
- wykorzystania środków komunikacji elektronicznej i prowadzenia akt kontroli w postaci elektronicznej;
- stosowania przepisów przejściowych do kontroli rozpoczętych przed 1 września 2026 r.
W praktyce szczególne znaczenie ma prawidłowe prowadzenie dokumentacji, analiza ustaleń kontrolnych i przygotowanie ewentualnych zastrzeżeń. Należy przy tym rozróżnić kontrolę OPP prowadzoną w ramach właściwego nadzoru od kontroli realizacji zadania publicznego przez organ udzielający dotacji.
Jarosław Kotowski – Kontrola w pożytku publicznym po nowelizacji 2026
Więcej szczegółów przedstawiono w opracowaniu Nowe zasady kontroli organizacji pożytku publicznego od 1 września 2026 r.
Kontrola dotacji dla NGO a kontrola OPP – dlaczego to rozróżnienie jest istotne?
Kontrola dotacji dla organizacji pozarządowych oraz kontrola organizacji pożytku publicznego nie oznaczają tej samej procedury. W pierwszym przypadku organ, który zlecił realizację zadania publicznego, kontroluje jego wykonanie, wykorzystanie przyznanych środków oraz dokumentację. Podstawowe znaczenie ma tutaj art. 17 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.
Odrębnie uregulowano kontrolę podmiotów posiadających status OPP. Nowe zasady odnoszące się do projektu wystąpienia pokontrolnego oraz zastrzeżeń dotyczą właśnie tej procedury. Właściwe rozróżnienie ma znaczenie dla ustalenia kompetencji organu, praw kontrolowanej organizacji i sposobu dokumentowania czynności.
Dla JST ważne pozostaje również sprawdzenie, czy listy kontrolne i wewnętrzne procedury odpowiadają zmienionym zasadom finansowania, wykonywania i rozliczania zadań publicznych.
Nowelizacja pożytku publicznego 2026 – znaczenie dla samorządów i organizacji pozarządowych
W jednostkach samorządu terytorialnego zmiany mogą wymagać przeglądu dokumentacji konkursowej, procedur dotyczących małych grantów, wzorów ofert i umów oraz zasad weryfikacji sprawozdań. Organizacje pozarządowe powinny natomiast zwrócić uwagę na właściwe dokumentowanie wkładu własnego i prawidłowe rozliczenie środków otrzymanych na realizację zadań publicznych.
Ważne są przepisy przejściowe: nie każde zadanie realizowane w 2026 r. podlega automatycznie nowym zasadom. O właściwym stanie prawnym mogą decydować m.in. daty ogłoszenia konkursu, złożenia oferty oraz rozpoczęcia kontroli. Weryfikacja tych okoliczności pozwala uniknąć stosowania niewłaściwej procedury.
Materiały Jarosława Kotowskiego stanowią punkt wyjścia do dalszej analizy praktycznych problemów, z którymi spotykają się urzędy oraz fundacje, stowarzyszenia i inne podmioty sektora NGO.
Najczęstsze pytania dotyczące nowelizacji ustawy o pożytku publicznym 2026
Od kiedy obowiązuje nowelizacja ustawy o pożytku publicznym z 2026 roku?
Zasadnicza część zmian obowiązuje od 1 września 2026 r. Dla wybranych przepisów ustawodawca przewidział inne terminy wejścia w życie, dlatego każdą sytuację należy ocenić z uwzględnieniem właściwych przepisów przejściowych.
Czy kontrola OPP jest tym samym co kontrola dotacji udzielonej przez gminę?
Nie. Kontrola organizacji posiadającej status OPP oraz kontrola realizacji dotowanego zadania publicznego mają odrębne podstawy i zakresy. Kontrola zadania zleconego przez JST opiera się m.in. na art. 17 ustawy.
Czy organizacja pożytku publicznego może zgłosić zastrzeżenia do ustaleń kontroli?
Tak. Nowa procedura przewiduje możliwość wniesienia pisemnych, umotywowanych zastrzeżeń do projektu wystąpienia pokontrolnego w terminie 14 dni od jego otrzymania.
Gdzie znaleźć komentarz Jarosława Kotowskiego do zmian w 2026 roku?
Bezpłatne materiały wideo są publikowane na kanale YouTube Kancelarii Prawnej Egitim. Ich uzupełnieniem są szczegółowe artykuły dotyczące nowelizacji pożytku publicznego i kontroli organizacji pożytku publicznego.
Jarosław Kotowski – filmy i komentarze eksperckie Kancelarii Prawnej Egitim
Kancelaria Prawna Egitim udostępnia bezpłatne materiały eksperckie dotyczące prawa administracyjnego, dotacji dla NGO, finansów publicznych i praktyki działalności jednostek samorządu terytorialnego. Dwa nowe nagrania Jarosława Kotowskiego pozwalają zapoznać się zarówno z kierunkiem zmian w ustawie o pożytku publicznym, jak i z odrębnymi zasadami kontroli organizacji posiadających status OPP.
Zapraszamy do obejrzenia obu filmów i subskrybowania kanału YouTube Kancelarii Prawnej Egitim. Przejdź do kanału YouTube »
Jarosław Kotowski – Partner Merytoryczny
Kancelarii Prawnej Egitim.
Ekspert ds. współpracy administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi, finansów publicznych oraz kontroli dotacji.
Ponad 22 lata doświadczenia w administracji publicznej.
Były członek Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej i przewodniczący Regionalnej Komisji Orzekającej. Autor publikacji eksperckich i wykładowca szkoleń dla JST oraz NGO.
Szkolenia zamknięte dla JST i NGO – pożytek publiczny, dotacje i kontrola
Kancelaria Prawna Egitim prowadzi specjalistyczne szkolenia, warsztaty i konsultacje eksperckie dla jednostek samorządu terytorialnego oraz organizacji pozarządowych, obejmujące praktyczne stosowanie przepisów ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w tym zmian obowiązujących od 1 września 2026 r.
Zakres szkoleń obejmuje w szczególności:
- nowelizację ustawy o pożytku publicznym 2026 – nowe obowiązki JST i NGO oraz przepisy przejściowe;
- zlecanie realizacji zadań publicznych – konkursy ofert, umowy, małe granty i wkład własny organizacji;
- udzielanie i rozliczanie dotacji dla NGO – prawidłowość wykorzystania środków publicznych, dokumentacja i sprawozdawczość;
- kontrolę organizacji pożytku publicznego – procedury kontrolne, dokumentowanie ustaleń i wystąpienia pokontrolne;
- kontrolę dotacji i odpowiedzialność za nieprawidłowości – obowiązki organów udzielających dotacji i organizacji pozarządowych.
Szkolenia zamknięte realizujemy online oraz stacjonarnie, również bezpośrednio w siedzibie zamawiającej jednostki samorządu terytorialnego lub organizacji pozarządowej. Program i zakres zajęć dostosowujemy do potrzeb uczestników, uwzględniając konkretne problemy prawne, dokumentację oraz praktykę stosowania przepisów.
Zapewniamy również możliwość indywidualnych konsultacji i doradztwa eksperckiego w zakresie zlecania, finansowania, rozliczania i kontroli zadań publicznych.
Zapraszamy do współpracy – szkolenia i doradztwo dla JST oraz NGO
Planują Państwo szkolenie dotyczące nowelizacji ustawy o pożytku publicznym lub kontroli OPP? Zapraszamy do kontaktu z w celu ustalenia zakresu merytorycznego, dogodnego terminu oraz indywidualnych warunków współpracy.
Zapytaj o szkolenie zamknięte lub konsultację ekspercką »
